<bgsound src="http://www.ayene.org//008Azady/azady.swf" autostart="true" loop="-1" >
X
تبلیغات
رایتل
عموسیبیلوو
آرشیو
یکشنبه 10 اردیبهشت‌ماه سال 1385


عالی‌جناب

جعفر مدرس صادقی

افسانه با عکس گرفتن مخالف بود. با لباس سفید عروس و سفره‏ی عقد هم مخالف بود. هرچه مادرش اصرار کرد، رضایت نداد عکّاس خبر کنند. می‏گفت خبری نیست که عکس بگیرند. و راستی هم خبری نبود. فقط پدرومادرها بودند و بزرگان فامیل. آخوند عاقد خُطبه‏ی عقد را خواند و افسانه صبر نکرد که آخوند، مطابق مرسوم، سه بار اجازه بگیرد، همان بار اوّل “بعله” اش را گفت و خُطبه‏ی عقد جاری شد. همه‏ی حُضّار شرمنده شدند. حتّا خودِ داماد هم از رو رفت. مادر افسانه هم، مثل همه‏ی مادرهای دیگر، سفارش کرده بود “مبادا دفعه‏ی اوّل و دوم بعله را بگی! خودتو بگیر! عروس باید خودشو بگیره! مبادا بخندی! مبادا زیادی حرف بزنی!”

افسانه کم‏حرف بود. بلد نبود خودش را بگیرد. فقط کُند و بی‏حال بود و راه که می‏رفت، پاهاش را روی زمین می‏کشید و شکمش را جلو می‏داد و شمرده‏شمرده و آرام حرف می‏زد. دیربه‏دیر می‏خندید و اگر خیلی سرحال بود و تصمیم می‏گرفت به چیز خیلی خنده‏داری بخندد، فقط لبخند ملایم بی‏رمقی روی صورتش ظاهر می‏شد. روز عقد، به اصرار مادرش، آرایش مختصری کرد و با لباسی که دیر‌به‌دیر و فقط برای مهمانی‌ها می‌پوشید پای سفره‌ی عقد نشست. با لباس شیک پوشیدن و آرایش کردن مخالف بود. حتّا با خودِ ازدواج هم مخالف بود. اگر پدر و مادرش رضایت می‏دادند، ترجیح می‏داد توی محضر قال قضیّه را بکنند. امّا نمی‏خواست آنها را برنجاند. رنجیده که بودند. بیشتر از این که بودند، نمی‏خواست برنجاندشان. به اندازه‏ی کافی دلخورشان کرده بود. آنها دلشان می‏خواست افسانه لباس عروسی به تن کند، دلشان می‏خواست مراسم آبرومندی برگزار شود و عکّاس هم خبر کنند تا از مراسم عکس بگیرد. و مهم‏تر از همه، دلشان می‏خواست افسانه، تنها دخترشان، با مردی ازدواج کند که سرش به تنش بیرزد. اگر با مردی ازدواج می‏کرد که به‏ش می‏آمد داماد باشد و خانه و زندگی و شغل آبرومندی داشت یا دست‏کم قیافه و هیکل آبرومندی، شاید حتّا بدون مراسم عروسی و بدون عکس هم رضایت می‏دادند. امّا حالا که افسانه کار خودش را کرده بود و داشت با پسری که خودش پسندیده بود ازدواج می‏کرد، اجرای مراسم، عکس، لباس و آرایش، برای پدر و مادرش اهمیّت بیشتری پیدا کرده بود. چه عیبی داشت که از مراسمی که امروز برگزار می‏شد عکس بگیرند تا سالها بعد عکسها را به این و آن نشان بدهند و به یاد امروز بیفتند؟ لُطف زندگی به همین دلخوشی‏ها بود. جوان‏ها نمی‏فهمیدند. زمانه عوض شده بود و جوان‏های این دوره دیگر زیر بار حرف پدرومادرها نمی‏رفتند.

پدر و مادر افسانه با این ازدواج مخالف بودند. علی به نظر آنها برای ازدواج کوچک بود. چهار سال از افسانه جوان‏تر بود. دانشجو بود. کار نمی‏کرد. درآمدی نداشت. افسانه کار می‏کرد، کار نیمه‏وقت. مُنشی یک درمانگاه خصوصی بود. با حقوقی که می‏گرفت، حتّا نمی‏شد یک اتاق فسقلی اجاره کرد. پس از ازدواج، مدّتی دنبال خانه گشتند و بعد از چند ماه جست‏وجوی بی‏حاصل، یکی از دوستهای علی که او هم به‏تازگی ازدواج کرده بود و پدر پولدارش آپارتمان کوچکی برای او خریده بود، علی و افسانه را دعوت کرد که آنجا ساکن شوند. آپارتمان دوتا اتاق بیشتر نداشت. یکی از اتاق‏ها را در اختیار آنها گذاشتند و اتاق دیگر مال آن زوج دیگر. هر دو زوج زندگی ساده‏ای داشتند. هرچه توی آن آپارتمان بود، چیزهایی که از قبل بود و چیزهایی که بعداً افسانه و علی خریدند و با خودشان آوردند، مشترک بود و هیچ‏کس صاحب هیچ‏چیز نبود. خرج این دو خانواده‏ی کوچک نوپا سوا نبود و هرچه هر کدام از آنها می‏خرید، برای همه می‏خرید و هر چهار نفر سر یک سفره می‏نشستند. دوست علی از آنها اجاره نمی‏گرفت. دوست علی هم مثل علی و افسانه مُرید عالی‏جناب بود و خوشحال بود که با هم‏مسلک‏های خودش زیر یک سقف زندگی می‏کند.

پدر علی هم با این ازدواج مخالف بود. مرد پولداری بود. در خرّم‏آباد چاپخانه داشت. فقط برای شرکت در مراسم عقد به تهران آمد و با قیافه‏ی عبوس، گوشه‏ای لم داد و به عروس و داماد کوچولو زُل زد. عروس و دامادی که هیچ‏چیزشان به عروس‏ودامادها نمی‌آمد و به نظرش خنده‏دار می‏آمدند. “عروسک” و “دامادک”. این اسم را همان‏جا برای آنها گذاشت و زیرلبی به زنش گفت. دیگر حرف نزد، لام تا کام. به او بر خورده بود. همه‏ی کسانی که او را می‏شناختند می‏دانستند که چه‏قدر به او بر خورده است و به او حق می‏دادند که دلخور باشد. او بزرگ فامیل خودشان بود. همه‏ی فامیلشان، چه آنهایی که ساکن خرّم‏آباد بودند و چه آنهایی که در شهرهای دیگر بودند، هر مشکلی که پیش می‏آمد و هر کاری که داشتند، می‏آمدند پیش او و با او صلاح و مصلحت می‏کردند و آن‏وقت پسر خودش که رفته بود تهران تا درس بخواند و به قول معروف به جایی برسد، هنوز دو سال از دوره‏ی دانشجویی‏اش نگذشته، عاشق این عروسک فسقلی شده بود و مادرش را واسطه کرده بود تا رضایت پدرش را جلب کند. و این زنها را که می‏شناسید: هر کاری را با گریه و زاری پیش می‏برند. با گریه و زاری شوهرش را وادار کرده بود رضایت بدهد و با گریه و زاری، از شوهرش خواهش کرده بود در مراسم عقد شرکت کند. و چه خوب شد که عکّاس خبر نکرده بودند! پدر علی اصلاً دلش نمی‏خواست عکسش را بغل این عروس و داماد مسخره بگیرند. سر سفره‏ی عقد، رونما به عروس نداد. حاضر نشد به پسرش، برای روبه‏راه کردن زندگی، کمک کند. سر مهریّه اصلاً چانه نزد. فقط گفت “به من مربوط نیست. خودش باید بدهد.” حتّا مقرّری ماهانه‏ی علی را که در دو سال اخیر برای او می‏فرستاد قطع کرد. گفت “خودش می‏داند.” به زنش که گریه و زاری می‏کرد، گفت “تا همین‏جاش هم به اندازه‏ی کافی تحقیر شدم.” فردای روز عقد، برگشت خرّم‏آباد.

افسانه تا پیش از ازدواج، در خانه‏ی پدرش، اتاق مستقل داشت. یک خانه‏ی حیاطدار بزرگ یک‏طبقه، با استخر و باغچه و شش‏تا اتاق، در خیابان نیاوران. شش‏تا اتاق برای سه نفر: اتاق خواب پدر و مادرش، اتاق کار پدرش، اتاق خودش و سه‏تا اتاق دیگر هم خالی و بی‏استفاده مانده بود. پدر افسانه قُد نبود. با این که از علی خوشش نمی‏آمد و دلش نمی‏خواست دخترش به این زودی ازدواج کند، به سرنوشت آنها دلبسته بود. با این که دلش می‏خواست حالا که ازدواج کرده بودند، بیایند همان‏جا توی خانه‏ی خودش زندگی کنند، اصرار چندانی نکرد و وقتی که شنید تصمیم گرفته‏اند توی خانه‏ی یکی از دوستهای علی زندگی کنند، کمی غُر زد، امّا بعد که دید حریفشان نمی‏شود، رضایت داد. حتّا برای آنها مقرّری ماهانه‏ای معیّن کرد، چون که می‏دانست با حقوق افسانه زندگی‏شان نمی‏چرخد.

مادر افسانه دلش می‏خواست افسانه ازدواج کند. افسانه به سنّ‌ و ‌سال ازدواج رسیده بود و حتّا اگر می‏خواستید سخت بگیرید، شاید کمی دیر هم شده بود یا داشت می‏شد: سه‏چهار سال بود دانشگاهش را تمام کرده بود و یکی دو سال دیگر سی سالش تمام می‏شد. امّا علی انتخاب بدی بود. علی جوان بود، ریزه‏میزه بود، بی‏کار بود، بی‏پول بود. همه‏ی عیبهای ممکن را داشت. خود مراسم عقد هم که به اصرار افسانه بی هیچ دنگ و فنگی برگزار شده بود، فکری بود که مادر افسانه را مُدام آزار می‏داد. مادر افسانه دلش نمی‏خواست توی هتل جشن بگیرند یا نوازنده و خواننده دعوت کنند و هفت شب و هفت روز بزن و بکوب باشد. نه. این زیاده‏روی‏ها سرشان را بخورد. لازم نبود. فقط ای کاش مجلس آبرومندی برگزار می‏شد، ای کاش کیک سفارش می‏دادند. نه کیک چندطبقه، کیک یک‏طبقه، امّا کیکی که اسم افسانه و علی را روش نوشته باشند. و ای کاش شام مفصّلی تهیّه می‏کردند و افسانه لباس عروس می‏پوشید و علی لباس دامادی می‏پوشید و خیلی‏ها را از دوستان و آشنایان دور و نزدیک دعوت می‏کردند و ای کاش (و این از همه واجب‏تر بود)عکس هم می‏گرفتند: از کیک، از مهمان‏ها، از سفره‏ی عقد، از عروس و داماد، عروس با لباس عروس و داماد با کُت و شلوار دامادی و کراوات.

غُرزدن‏های مادر افسانه از همان فردای روز عقد شروع شد. تا یکی دو ماه اوّل بعد از ازدواج که هنوز به خانه‏ی دوست علی نرفته بودند، افسانه توجّه چندانی به این غُرزدن‏ها نداشت. و بعد که افسانه از خانه‏ی پدری درآمد و در خانه‏ی دوست علی مستقر شدند و زندگی مشترک با علی تازگی روزهای اوّلش را از دست داد و مثل همه‏ی زندگی‏های دیگر، با مُختصری تفاوت، به عادت تبدیل شد، غُرزدن‏ها همچنان ادامه داشت و روزهای جمعه که برای ناهار به خانه‏ی پدر و مادر افسانه می‏رفتند، مادر افسانه باز حرف روز عقد را پیش می‏کشید و افسوس می‏خورد که از آن روز هیچ عکسی ندارند و آن‏قدر به آنها سرکوفت زد و آن‏قدر گفت و گفت و گفت، تا افسانه از رو رفت و رضایت داد که یک بار دیگر مراسم عقد را تکرار کنند، امّا نه به‏اسم عقد: سوری به مناسبت ازدواج آنها که همه‏ی فامیل را دعوت کنند و عکس هم بگیرند و افسانه لباس عروسی بپوشد و علی لباس دامادی.

علی هیچ‏وقت کُت‌و‌شلوار نمی‏پوشید. فقط یک بار پوشید و آن هم سر سفره‏ی عقد. آن کُت‌و‌شلوار هم قرضی بود: از دوستی که حالا همخانه‏اش شده بود قرض گرفت. باز هم از همان دوستش باید قرض می‏گرفت. فقط همان دوست بود که کُت‌و‌شلوار داشت. نه یک دست، چندین دست. و این بار همه‏ی کُت‏وشلوارهای او را امتحان کرد تا یکی را که درست قالب تنش باشد پیدا کند. کُت‌و‌شلوار سر سفره‏ی عقد قالب تنش نبود، گُشاد بود. همه‏ی کُت‏وشلوارهای دوستش برای او گُشاد بود. یکی از کُت‏وشلوارهای قدیمی دوستش را پوشید که برای دوستش دیگر تنگ شده بود. برای علی اندازه بود. امّا باز هم قالب تنش نبود. شانه‏های کُت برای شانه‏های علی بزرگ بود. شلوار بلند بود و پاچه‏هاش می‏کشید روی زمین. افسانه پایین شلوار را تو گذاشت، امّا دست به ترکیب کُت نمی‏شد زد. اگر می‏خواستند کُت‌و‌شلوار بهتری سفارش بدهند، باید دو هفته مهمانی را به تأخیر می‏انداختند و مادر افسانه، حالا که با این‏همه زحمت افسانه را راضی کرده بود، حوصله‏ی صبر کردن نداشت. لباس عروسی افسانه مال مادرش بود، امّا درست قالب تن افسانه. مثل این که اصلاً برای او دوخته باشند. با کفشهای بی‏پاشنه‏ی خودش، پایین دامن لباس روی زمین کشیده می‏شد و کف اتاق‏ها را جارو می‏کرد. امّا کفشهای پاشنه‏بلند مادرش را که پوشید، لبه‏ی چیندار دامنش دو سه انگشت با زمین فاصله داشت. دامنش گُشاد و پُف‏کرده بود و فنر داشت، سنگین بود. امّا افسانه بعد از چند دقیقه، با این لباس اُخت شد. توی این لباس راحت بود. از این طرف به آن طرف می‏رفت، چرخ می‏زد، خودش را توی آینه‏ی قدّی هال نگاه می‏کرد، به همه‏ی اتاق‏ها سرکشی می‏کرد. در اتاق پدرش را که بسته بود بی‏خبر باز کرد و پدرش را که توی صندلی پُشت میز تحریرش داشت چُرت می‏زد، با قیافه‏ی تازه‏اش ترساند.

پدرش توی صندلی جابه‏جا شد، نگاهی به سرتاپاش انداخت. آب از لب و لوچه‏اش آویزان بود. چشمهای پُف‏کرده‏اش را به‏هم زد. گفت “خواب می‏بینم؟”

افسانه خندید. چرخی زد تا پدرش لباسش را خوب تماشا کند. گفت “اگه گفتی این لباس مال کیه؟”

پدرش نمی‏دانست و نمی‏خواست بداند. مال هر کس که بود، حالا تن دخترش بود و خیلی هم به او می‏آمد. گفت “چه‏قدر خوشگل شدی!”

افسانه گفت “خیلی ممنون.” باز هم چرخی زد و داشت از اتاق می‏رفت بیرون که شنید پدرش چیزی گفت، چیزی شبیه “کوفتش بشه الاهی” یا “حرومش باشه”. پرسید “چیزی گفتی؟”

پدرش گفت “گفتم مُبارکه. گفتم به پای هم پیر بشین.”

افسانه گفت “خیلی ممنون.”

مهمانی در خانه‏ی پدر افسانه برگزار شد. علی با کُت‌و‌شلوار تازه‏اش رو آمده بود، بزرگتر از سنّ و سالش می‏زد. امّا باز هم، با این قیافه‏ی جدید، وقتی که پهلوی افسانه می‏ایستاد، به او نمی‏آمد شوهر افسانه باشد. افسانه از او بلندقدتر بود، هیکلش درشت‏تر بود. به افسانه می‏آمد خواهر بزرگتر علی باشد. و اگر لباسشان را باهم عوض می‏کردند، به افسانه می‏آمد شوهر علی باشد. امّا به علی نمی‏آمد شوهر افسانه باشد. ساعتی پیش از آمدن مهمان‏ها، هر دو مقابل آینه‏ی قدّی ایستادند و خودشان را توی آینه نگاه کردند و خندیدند. چه خوب بود عکسی مثل همین تصویر توی آینه‏ی قدّی می‏گرفتند، با قیافه‏های شاد و خندان، قیافه‏هایی که مال خودشان بود، و با لباس‏هایی که مال خودشان نبود امّا توی عکس معلوم نمی‏شد که مال خودشان بود یا نبود. دوربین عکّاسی هم مهیّا بود: دوربین عکّاسی خاله‏ی افسانه.

خاله‏ی افسانه زودتر آمده بود تا به مادر افسانه کمک کند. شام مفصّلی برای مهمان‏ها تهیّه می‏دیدند. مادر افسانه به هیچ‏کدام از مهمان‏ها نگفته بود به چه مناسبت دعوتشان کرده. فقط تلفن زده بود و گفته بود فلان شب تشریف بیاورید منزل ما و اگر کسی پرسیده بود “به چه مناسبت،” گفته بود “دور هم باشیم.” بیست سی نفری می‏شدند. و همین تعداد برای عکس گرفتن کافی بود.

افسانه برای عکس گرفتن بی‏تاب بود. دست در گردن داماد، توی اتاق پدرش، پُشت به قفسه‏ی کتاب‏ها ایستاد و از خاله‏اش خواست اوّلین عکس را بگیرد.

مادر افسانه موافق نبود. گفت “صبر کنید تا مهمان‏ها بیان!” دلش می‏خواست همه‏ی عکسها را وقتی که مهمان‏ها آمدند بگیرند. حتّا عکسهای دونفره. عکس دونفره‏ی پدر و مادر افسانه، مادر افسانه با لباس عروسی و پدر افسانه با کُت‌و‌شلوار مشکی، پیراهن سفید چیندار و پاپیون مشکی، روی تاقچه‏ی اتاق پذیرایی بود. مادر افسانه روی صندلی نشسته بود و پدر افسانه کنار صندلی ایستاده بود و دستش را گذاشته بود روی پُشتی صندلی. مادر افسانه قاب‏عکس را با دستمال پاک کرد و شیشه‏اش را برق انداخت و مدّتی به عکس زُل زد. مثل این که همین دیروز بود. عکس را توی عکّاسخانه گرفته بودند. آن زمان رسم نبود توی عروسی عکس بگیرند. بعد از عروسی، عروس و داماد می‏رفتند عکّاسخانه و عکّاسخانه‏ها لباس عروس و داماد برای عکس گرفتن داشتند. مادر افسانه خوشش نمی‏آمد با لباس عروس عکّاسخانه عکس بگیرد و لباس خودش را با خودش برده بود تا با لباس خودش عکس بگیرد. دلش می‏خواست به هر کس که این عکس را می‏دید بگوید این لباس لباس خودش بوده، بگوید عکّاسخانه لباس قرضی هم داشت، امّا این لباس که می‏بینید لباس خودم بوده، لباسی که تا امروز، توی کمد، صحیح و سالم، نگهش داشته بود، لباسی که امروز به تن دخترش به این برازندگی و زیبایی بود. لباس پدر افسانه قرضی بود. لباس عکّاسخانه. مادر افسانه دلش می‏خواست همه بدانند لباس افسانه همان لباس عروسی توی عکس است. خاله‏ی افسانه خبر داشت. امّا دایی افسانه (که هنوز نیامده بود) حتماً یادش نبود. پدر افسانه هم اصلاً یادش نیامد. فقط کافی بود نگاه دقیقی به این عکس بیندازید. تمیز کردن شیشه‏ی روی عکس نیم ساعت طول کشید. این لباس با همه‏ی لباس‏های دیگر فرق داشت. هیچ عکّاسخانه‏ای لباس به این قشنگی نداشت. امروز افسانه با این لباس مثل خود او بود. توی اتاق‏ها چرخ می‏زد و مثل مادرش روی همه‏چی دستمال می‏کشید تا همه‏چی را برق بیندازد و برای مهمانی آماده کند. چه شور و اشتیاقی داشت! چرا اتاق‏خواب‏ها را تر و تمیز می‏کرد؟ مهمان‏ها که به اتاق‏خواب‏ها کاری نداشتند. همه‏ی مهمان‏ها همین‏جا توی اتاق پذیرایی جا می‏گرفتند و هیچ‏کس قرار نبود توی اتاق‏ها سرک بکشد.

مادر افسانه گفت “افسانه، فقط روی میزهای اتاق پذیرایی را دستمال بکش!”

افسانه داشت سنگ تمام می‏گذاشت. از این رو به آن رو شده بود. چرا روز عقدکُنان این شور و اشتیاق را نداشت؟ تقصیر این پسر بود. او بود که عقلش را دزدیده بود. هنوز هم، مادر افسانه خبر داشت، هر دو به طور مرتّب در جلسه‏های هفتگی محفلشان شرکت می‏کردند. در یکی از همین جلسه‏ها بود که باهم آشنا شده بودند. درست است که افسانه پیش از آشنایی با علی به این جلسه‏ها می‏رفت و زمینه‏اش را داشت، امّا اگر با علی آشنا نمی‏شد، شاید بعد از مدّتی ول می‏کرد و می‏رفت سراغ یک سرگرمی دیگر. سرگرمی برای جوان‏های هم‏سن‏وسال او زیاد بود. زمانی می‏رفت کلاس گیتار، زمانی می‏رفت کلاس خیّاطی، زمانی کتاب می‏خواند و می‏خواست نویسنده شود، زمانی توی مهمانی‏ها درباره‏ی سیاست و آینده‏ی مملکت بحث می‏کرد و می‏خواست یک حزب سیاسی مستقل تشکیل بدهد، زمانی می‏رفت استخر آب گرم... امّا علی سابقه‏اش بیشتر بود. محفل برای علی سرگرمی نبود، همه‏ی زندگی‏اش بود. تا پیش از ازدواج، توی یکی از تمپل‏های محفلشان زندگی می‏کرد، جزوه‏های آموزشی محفلشان را پخش می‏کرد، نوشته‏های عالی‏جناب را که رئیس محفل بود و خودش مُقیم آمریکا بود. محفل با ازدواج مخالف بود. خیلی از دوستان علی، بعد از ازدواج، با او قطع رابطه کردند. بعد از ازدواج، علی دیگر مُقیم تمپل نبود. به تمپل سر می‏زد و توی همه‏ی جلسه‏های آنها شرکت می‏کرد، امّا مُقیم نبود. مثل پیش از ازدواج نمی‏توانست همه‏ی وقتش را صرف کار پخش و تبلیغ کند. هنوز فعّال بود، امّا نه مثل پیش از ازدواج. پدر و مادر افسانه امیدوار بودند بعد از ازدواج هر دو به‏کلّی از محفل دست بکشند، امّا باز هم هر دو در جلسه‏ها شرکت می‏کردند و جُزوه‏های آنها را می‏خواندند و در همه‏ی مهمانی‏ها از عالی‏جناب حرف می‏زدند.

از گفته‏ها و نوشته‏های عالی‏جناب تفسیرهای مختلفی وجود داشت. خود عالی‏جناب در هیچ‏کدام از نوشته‏های خودش هیچ اشاره‏ی صریحی به مسئله‏ی ازدواج نکرده بود. آن‏قدر مسائل مهم و حیاتی و در ابعاد جهانی و اغلب لاینحل وجود داشت که جایی برای بحث درباره‏ی مسائل پیش ‏پا افتاده‏ای مثل ازدواج باقی نمی‏ماند. این خلیفه‏های عالی‏جناب بودند که در همه‏ی موارد گُنگ دست به کار می‏شدند و تفسیرها و تعبیرهایی مطرح می‏کردند تا مُریدهای خُرده‏پا را از سردرگُمی نجات دهند. امّا علی گوشش بدهکار هیچ تعبیر و تفسیری نبود. هیچ‏کدام از خلیفه‏های عالی‏جناب را قبول نداشت. نوشته‏های عالی‏جناب را با عقل خودش می‏سنجید و فقط تفسیرهای خودش را قبول داشت. علی معتقد بود “عالی‏جناب با خودِ ازدواج مخالف نیستند.” می‏گفت “ایشون با عروسی مخالف‏اند.” بعد از روز عقدکُنان، بحثهای زیادی بین عروس و داماد جوان درگرفت. علی معتقد بود “عالی‏جناب با ازدواج موافق‏اند، امّا با جشن عروسی و عکس گرفتن موافق نیستند.”

دایی افسانه با اوّلین گروه مهمان‏ها وارد شد و رسیده و نرسیده، با علی شروع کرد به بحث کردن. علی همان حرفهای تکراری همه‏ی مهمانی‏ها را می‏زد. به قیافه‏اش نمی‏آمد به‏زور او را به این مهمانی آورده باشند. کُت‌و‌شلوار قرضی، حالا که توی مُبل لم داده بود، به نظر می‏آمد قالب تنش باشد. پاهاش را روی هم انداخته بود و داشت با دایی افسانه درباره‏ی مخالفت عالی‏جناب با جشن عروسی و عکس گرفتن حرف می‏زد.

دایی افسانه گفت “پس چه‏طور خودِ ایشون عکسشون را روی جلد همه‏ی کتاب‏هاشون چاپ کرده‏اند؟”

علی توضیح داد “با اجازه‏ی خودِ ایشون نبوده. نه عکس گرفتنش، نه چاپ کردن عکس پُشت جلد کتاب‏ها. هیچ‏کدوم با اجازه‏ی خودِ ایشون نبوده.”

مهمان‏ها از لباس عروسی افسانه جا خوردند. افسانه آرایش غلیظی کرده بود، موهاش را درست کرده بود، فر داده بود و تور نازک سفیدی انداخته بود روی موهاش. توی لباس عروسی، عین عروسک شده بود. همین که او را با لباس عروسی می‏دیدند، تازه می‏فهمیدند که این مهمانی فقط مال “دور هم بودن” نبوده. همه دست ‏خالی آمده بودند. همه از مادر افسانه گله کردند که چرا به آنها نگفته است مهمانی به چه مناسبت برگزار می‏شود.

مادر افسانه گفت “خبری نیست. فقط لباس پوشیده. روز عقدش نپوشید، امروز پوشیده.”

خاله‏ی افسانه با ورود مهمان‏ها دست‏به‏کار شد و چپ و راست عکس می‏گرفت. افسانه مُدام راه می‏رفت و خودش از مهمان‏ها پذیرایی می‏کرد. نمی‏خواست مهمانی شباهتی به عروسی داشته باشد، نمی‏خواست مثل عروس‏ها خودش را بگیرد و بالای مجلس، پهلوی داماد، بنشیند. داماد مشغول بحث کردن با دایی افسانه و مهمان‏های دیگر بود و عروس مُدام می‏چرخید و با مهمان‏ها عکس می‏گرفت، مُدام جا عوض می‏کرد تا عکسهایی که خاله‏اش می‏گرفت متنوّع‏تر باشد، سعی می‏کرد به دوربین نگاه نکند، امّا می‏دانست خاله‏اش کی دگمه‏ی دوربین را فشار می‏دهد و در آن لحظه تکان نمی‏خورد، سرش را بالا می‏گرفت و لبخند می‏زد. افسانه از لباس عروسی‏اش خیلی خوشش آمده بود، از تور سفید روی موهاش خیلی خوشش آمده بود. به مهمان‏ها می‏گفت “من این لباس را خیلی دوست دارم، من این تور سفید را خیلی دوست دارم.” و با این حرف می‏خواست بگوید فقط به این دلیل این لباس را پوشیده، فقط به این دلیل که این لباس را دوست دارد.

مادر افسانه شام را زود کشید و پیش از این که مهمان‏ها بروند سر میز شام، خاله‏ی افسانه چندتا عکس از میز شام برداشت. سویا بود و مُرغ سُرخ‏کرده و دو سه جور خورش رنگ و وارنگ. عروس و داماد فقط سویا می‏خوردند. گوشت لب نمی‏زدند. هیچ‏وقت گوشت لب نمی‏زدند. این یکی از تعلیمات اساسی عالی‏جناب بود که همه‏ی پی‏روانش باید رعایت می‏کردند. علی پنج سال بود گوشت نمی‏خورد و افسانه سه سال. باز هم، سر میز شام، بحثی بین دایی افسانه و علی درگرفت. دایی افسانه با یک دست قاشق پُر از چلومُرغش را توی دهانش فرو برد و با دست دیگر پُشت ‏جلد یکی از کتاب‏های عالی‏جناب را به مهمان‏ها نشان داد. عکس رنگی عالی‏جناب پُشت جلد این کتاب چاپ شده بود که عالی‏جناب را در حال لبخند زدن نشان می‏داد. عالی‏جناب چهره‏ی گردِ گوشتالویی داشت، سبیل‏های پُرپُشت آویزانش روی دهانش را پوشانده بود. چارزانو نشسته بود روی زمین و به یک پُشتی بزرگ تکیه داده بود، دستهای پشمالوی خپله‏اش را گذاشته بود روی شکم گُنده‏اش و به دوربین نگاه می‏کرد. دایی افسانه گفت “ببینم. خودِ ایشون هم فقط با همین غذاهای رژیمی سر می‏کنند؟” به ظرف سویا اشاره کرد. “من که باور نمی‏کنم.”

دایی افسانه بیشتر از همه حرف می‏زد. بلبل‏زبانی می‏کرد، مهمان‏ها را می‏خنداند، با علی بحث می‏کرد، جوک می‏گفت و خودش بیشتر از همه می‏خندید. دوربین کوچکی با خودش آورده بود که از آن هم حرف زد. یک دوربین جیبی جمع‏وجور که واقعاً توی جیب جا می‏گرفت. درست به اندازه‏ی یک پاکت سیگار. در یکی از سفرهای اخیرش به اروپا خریده بود. از لندن. آدرس دقیق داد که از کدام خیابان و خوب یادش بود که چند پوند. و چه عکسهای خوبی که با همین دوربین در پاریس و رُم و شهرهای دیگر گرفته بود! دوربین ساده‏ای بود که احتیاجی به تنظیم کردن نداشت. بر خلاف دوربین خاله‏ی افسانه که گُنده و سنگین بود و فاصله و نور و همه‏چیزش را باید به‏دقّت تنظیم می‏کردی. خاله‏ی افسانه دوربینش را از تهران خریده بود و خیلی گران. دوربین حرفه‌یی بود. عکّاس‏های حرفه‌یی با این دوربین عکس می‏گرفتند. بحث داغی بین آنها درگرفت. هر کدام از دوربین خودش تعریف می‏کرد و از عکسهای خوبی که با دوربینش گرفته بود. دایی افسانه هم از وقتی که وارد شده بود عکسهای زیادی گرفته بود. مادر افسانه گفت “باید دید! تا خودِ عکسها را نبینیم، باور نمی‏کنیم.” و از دستپُخت خودش تعریف کرد. مهمان‏ها هنوز از دستپُخت او تعریف نکرده بودند. پُرچانگی دایی و خاله‏ی افسانه به هیچ‏کس مجال حرف زدن نداده بود. مادر افسانه مهمان‏ها را غافلگیر کرد و همه شروع کردند به تعریف کردن از دستپُخت او. همه باهم حرف می‏زدند، باهم می‏خندیدند و صدا به صدا نمی‏رسید.

پدر افسانه توی اتاق کار خودش قدم می‏زد و به این بگومگوهای فامیلی و خنده‏ها گوش می‏داد. در اتاق بسته بود و هنوز کسی نیامده بود او را خبر کند. حتّا از سر میز شام او را صدا نزده بودند. مثل این که یادشان رفته بود چنین آدمی هم توی خانه هست. پدر افسانه منتظر بود خبرش کنند و صبر می‏کرد و دلش می‏خواست ببیند کی به یادش می‏افتند. همه‏ی مهمان‏ها قوم‏وخویش‏های زنش بودند یا دوستهای زنش و دوستهای علی و افسانه. زنش همیشه فقط قوم‏وخویش‏ها و دوستهای خودش را دعوت می‏کرد، از دوستها و قوم‏وخویش‏های شوهرش خوشش نمی‏آمد و دلش نمی‏خواست از آنها پذیرایی کند.

پدر افسانه قیافه‏ی خودش را توی آینه‏ی کوچکی که بغل میز تحریرش بود نگاه کرد. زشت بود. کج و معوج بود. کلّه‏اش زیادی گُنده بود. تاس بود. چشمهاش پُف کرده بود و زیر چشمهاش دوتا حلقه‏ی کبود آویزان بود. چیزی توی صورتش ندید که قابل تعریف کردن باشد. هیچ چیز دیگری هم نداشت که قابل تعریف کردن باشد. نگاهی به دور و برش انداخت. اینجا اتاق خودش بود: اتاق مطالعه و کار. اسم اینجا را گذاشته بود “اتاق مطالعه” و گاهی هم می‏گفت “اتاق کار”، امّا نه کاری توی این اتاق صورت می‏داد و نه مطالعه‏ای می‏کرد. حوصله‏ی کتاب خواندن نداشت. هیچ‏کدام از کتاب‏هایی را که توی قفسه‏های دورتادور اتاق خاک می‏خورد نخوانده بود. کتاب‏های نایاب گران‏قیمتی داشت، کتاب‏های چاپ سنگی، کتاب‏های مرجع، کتاب‏های غیر مرجع. می‏توانست سر میز شام از کتاب‏های نایابی که داشت حرف بزند. امّا می‏دانست که دخترش و علی به ریشش می‏خندند و مسخره‏اش می‏کنند. زنش بیشتر از همه به او می‏خندید. هیچ‏کس حرفهای او را جدّی نمی‏گرفت. زنش همیشه عادت داشت وسط حرف او بدود. یادش نمی‏آمد جمله‏ی کاملی را سر میز شام یا توی اتاق پذیرایی خطاب به مهمان‏ها ادا کرده باشد. و اگر مهمان هم نداشتند، خودی‏ها به حرفهای او گوش نمی‏دادند. همیشه از حرف زدن منصرف می‏شد و یادش می‏رفت که چی می‏خواست بگوید. زنش از تحقیر کردن او کیف می‏کرد و دوست داشت توی ذوق او بزند. می‏دانست که در غیاب او زنش به مهمان‏ها و دوستهای خودش چه می‏گفت. اگر حرفی از او به میان می‏آمد، زنش می‏خندید، مسخره‏اش می‏کرد و به آنها می‏گفت شوهرش مرد بازنشسته‏ی ازکارافتاده‏ی بی‏سواد و تنبلی ا‏ست که از صبح تا شب وقتش را با قدم زدن توی پارکها و خیابان‏ها و تلویزیون تماشا کردن و گوش دادن به رادیو و ور رفتن به کتاب‏هایی که هیچ‏کدامشان را نخوانده است تلف می‏کند.

پُشت میز تحریرش نشست و کاغذ سفیدی را که روی میز بود پیش کشید. دلش می‏خواست چیزی بنویسد، نامه‏ای برای زنش یا افسانه. شاید نامه‏ی او را می‏خواندند. دلش می‏خواست بنویسد چرا هیچ‏کس غیبت او را احساس نمی‏کند، چرا هیچ‏کس او را صدا نمی‏زند؟ حتّا هیچ‏کدام از مهمان‏ها سراغ او را نمی‏گرفتند. هیچ‏وقت چیزی نمی‏نوشت، حتّا نامه. کسی را نداشت که برایش نامه بنویسد. اگر علی و افسانه می‏رفتند به شهرِ دیگری یا مهاجرت می‏کردند، برای آنها نامه می‏نوشت. و ماجرای همین امروز را هم برای آنها می‏نوشت: روزی که هیچ‏کس خبر نداشت که او سر میز شام نیست. هیچ‏کس سراغ او را نمی‏گرفت، هیچ‏کس در اتاق او را باز نمی‏کرد و نمی‏آمد تو. کاری که خودش همیشه می‏کرد. دوست داشت وقت و بی‏وقت، در اتاق افسانه را باز کند و برود تو. افسانه همیشه در اتاقش را می‏بست. قفل نمی‏کرد. فقط می‏بست. دوست داشت در اتاق افسانه را باز کند و سرک بکشد. می‏خواست ببیند هست یا نه و چه‏کار می‏کند: خوابیده است یا بیدار است، لباس پوشیده است یا نه. حق داشت. ناسلامتی پدرش بود. گاهی ساعت‏ها طول می‏کشید و در اتاقش بسته می‏ماند و هیچ صدایی از توی اتاقش بیرون نمی‏آمد. کسی خبر نداشت توی اتاقش هست یا از در رو به حیاط رفته است بیرون. گاهی وقتها، مهمان که داشتند، از در رو به حیاط اتاقش می‏زد به چاک تا مجبور نباشد بیاید پیش مهمان‏ها و خودش را نشان بدهد. گاهی وقتها، در اتاقش را که باز می‏کرد، می‏دید چارزانو نشسته است وسط اتاق. ساعت‏ها، چارزانو، بی‏صدا و بی‏حرکت، می‏نشست روی زمین. مِدیتِیشِن می‏کرد. مادر افسانه با این دربازکردن‏ها مخالف بود. سر او داد می‏زد و به او تذکّر می‏داد که این کار کار خوبی نیست. امّا این حرفها توی گوشش فرو نمی‏رفت. کار خودش را می‏کرد. و یک روز که زنش نبود، دید درِ اتاق افسانه قُفل بود. عصبانی شد. دسته‏ی در را چند بار تکان داد. صدایی نیامد. تلنگر زد. با مُشت کوبید به در. صدایی نیامد. ناچار شد با لگد بکوبد به در و قُفل در را بشکند. و تا او قُفل در را بشکند و برود تو، افسانه رفته بود توی حیاط و از در حیاط رفته بود بیرون. و تا صبح نیامد. رفته بود تمپل. شب، توی تمپل خوابیده بود. و از همان شب بود که تصمیم گرفت با علی ازدواج کند.

سر میز شام، علی داشت حرف می‏زد و همه ساکت شده بودند تا صدای او را بشنوند. آرام حرف می‏زد و مهمان‏ها که تا چند لحظه‏ی پیش این‏همه سر و صدا راه انداخته بودند، نفسشان را توی سینه حبس کرده بودند و آن‏قدر ساکت بودند که پدر افسانه توی اتاق دربسته صدای علی را می‏شنید. داشت درباره‏ی عالی‏جناب حرف می‏زد. داشت می‏گفت “ایشون معلّم عشق‏اند. ما همه‏چیزمون را از ایشون داریم. کتاب‏های ایشون به همه‏ی زبان‏های زنده‏ی دنیا ترجمه شده.”

دستش را دراز کرد و یکی از کتاب‏های عالی‏جناب را از لای کتاب‏های توی قفسه کشید بیرون. عکس رنگی عالی‏جناب پُشت جلد کتاب چاپ شده بود. درست عین قصّاب‏ها. حق با دایی افسانه بود. این شکم گُنده را با غذاهای گیاهی چه‏طور پُر می‏کرد؟ به این مرد می‏آمد که هر روز چلوکباب و چلومُرغ توی شکم گُنده‏اش بتپاند. به او می‏آمد قصّاب یا راننده‏ی کامیون باشد، نه عالی‏جناب. شاید هم از بس که آش خورده بود به این روز افتاده بود. دلش می‏خواست ماجرای روزی را که به خانه‏ی آش‏خورها سر زده بود روی این کاغذ بنویسد. همان خانه‏ای که علی و افسانه توی یکی از اتاق‏هاش زندگی می‏کردند. مدّتی بود رفته بودند آنجا و زنش به او با تأخیرِ زیاد خبر داده بود که آنجا را پیدا کرده‏اند. پدر افسانه می‏خواست ببیند دخترش کجا زندگی می‏کند. حق داشت بداند. افسانه با او مشورت نکرده بود. هیچ‏وقت با او مشورت نمی‏کرد و کار خودش را می‏کرد. پدرش با ازدواج افسانه مخالف بود، با همه‏ی کارهایی که می‏کرد مخالف بود. امّا نمی‏توانست بی‏تفاوت بماند. آدرس را از زنش گرفت و یک‏روز عصر، بی‏خبر، رفت آنجا. افسانه و علی نبودند. دوست علی او را برد توی اتاق پذیرایی و او روی یکی از مُبلهای نزدیک در نشست. از لای یکی از درها که نیمه‏باز بود، دید کسی روی تخت اتاق آن‏طرف هال خوابیده و یک نفر (که زنی بود) داشت توی اتاق راه می‏رفت. بوی گندی از همان دم در به بینی‏اش خورده بود: بوی غذای مانده و دوا. دوست علی اصرار کرد بنشیند تا علی و افسانه برگردند. گفت رفته‏اند خرید و همین حالا برمی‏گردند. رفت برای او آش بیاورد. پدر افسانه گفت “نه، ممنونم. چیزی نمی‏خورم.” ولی دوست علی اصرار داشت که از او پذیرایی کند. نه چای می‏خوردند، نه شربت، نه شیرینی، نه قهوه. فقط آش می‏خوردند و تنها وسیله‏ی پذیرایی‏شان آش بود. گوشه‏ی اتاق پذیرایی، دسته‏دسته کتاب تلنبار بود، بسته‏بندی شده و باز. همه عین هم. پا شد، نگاهی انداخت. همه کتاب‏های عالی‏جناب بود. تعداد زیادی از یکی از کتاب‏های عالی‏جناب. با همان عکس رنگی عالی‏جناب پُشت جلد. عکس بزرگ قاب‏شده‏ی عالی‏جناب به دیوار اتاق پذیرایی آویزان بود: همان عکس پُشت جلد کتاب. شاید راستی‏راستی عکس دیگری نداشت و شاید علی راست می‏گفت که از عکس گرفتن خوشش نمی‏آمد و این عکس را دزدکی گرفته بودند. شاید اگر کمی بیشتر توی این خانه می‏ماند و این آش را می‏خورد، همه‏ی حرفهای علی را باور می‏کرد. دوست علی آش را بلافاصله آورد. آش حاضر و آماده بود. همیشه همین آش را می‏خوردند و از صبح تا شب آش حاضر و آماده بود، آش ولرم بی‏مزّه‏ای که معلوم نبود توش چی بود. همان بویی که از دم در به بینی‏اش خورده بود، حالا از توی آش به حلقش فرو رفت. دو قاشق خورد. قاشق سوم را هم به‏زور توی دهانش فرو برد. قاشقش را گذاشت توی آش و دیگر نخورد. دوست علی اصرار داشت که باز هم بخورد و اصرار داشت که صبر کند تا علی و افسانه از خرید برگردند. امّا حالش داشت به‏هم می‏خورد و نمی‏توانست صبر کند. پا شد و به‏زحمت خودش را تا دم در رساند. همان‏جا، بیرون در، بالا آورد. دوست علی گفت “عیبی نداره. از قرار معلوم، غذای ما به شما سازگار نیست.” و در را بست. صدای یک نفرِ دیگر را شنید که می‏گفت “مزاجشون هنوز عادت نکرده به این غذاها.” از پُشتِ در، صدای خنده‏ای آمد. صدای چند نفر بود که داشتند می‏خندیدند. و یکی از خنده‏ها خنده‏ی زن بود. نکند خودِ افسانه بود که داشت می‏خندید. همه به او می‏خندیدند: افسانه، علی، دوست علی، همه، هرکس که او را می‏شناخت. زنش همیشه به او می‏خندید. پی بهانه می‏گشت که به او بخندد. و فردا که خبر بالا آوردنش را شنید، بیشتر از همیشه به او خندید. از شدّت خنده، روی پاهاش بند نبود. نیم ساعت تمام فقط می‏خندید، زمین را چنگ می‏زد و آب از چشمهاش سرازیر بود.

روی کاغذ نوشت:


این‏جانب به این وسیله اعلام می‏کنم که جهان جای خوبی برای زندگی کردن نیست.


به عکس عالی‏جناب نگاهی انداخت و خنده‏اش گرفت. چه قیافه‏ی خنده‏داری داشت! “چه‏قدر شماها به من بخندید؟ اجازه بدهید کمی هم من به شما بخندم.” این دوتا جمله را هم می‏خواست بنویسد، امّا ننوشت. حالا نوبت او بود بخندد. از سر جاش پا شد و بلندبلند خندید. نه. صدای خنده‏ی او را کسی از بیرون نمی‏شنید. حرفهای علی تمام شده بود و باز بگومگوهای فامیلی درگرفته بود. داشتند سر همدیگر را می‏خوردند و حرفهای تکراری ردّوبدل می‏شد. پُزدادن‏ها، منم‏منم‏کردن‏ها، جوکهای بی‏نمک.

روی کاغذ نوشت:


این‏جانب به این وسیله آقای عالی‏جناب را از مقام خود عزل و از این پس خودم شخصاً هدایت مردم را به عهده گرفته و کتاب‏های خودم را خواهم نوشت.


کتاب عالی‏جناب را جر داد و انداخت روی زمین. از در رو به حیاط، رفت بیرون. بی سر و صدا، از در خانه رفت بیرون و رفت تا کتاب‏های خودش را بنویسد.


* * *

عالی‏جناب سگ کی بود؟ پدر افسانه از عالی‏جناب زشتتر نبود. حتّا توی عکس، اگر عکس می‏گرفت و آن هم عکس رنگی، بهتر از او می‏افتاد. مثل عالی‏جناب سبیل‏های قصّابی نداشت و شکمش هم به آن گُندگی نبود. عکس شش‌درچهار سیاه‌و سفیدش که توی روزنامه‏ها چاپ شد، مال سالها پیش بود، مال زمانی که کارمند رُتبه‏ی دوازده وزارت دارایی بود و بیست ‏تا کارمند زیر دستش کار می‏کردند. پایین عکس اسم و فامیلش را نوشته بودند و تاریخ خارج شدنش را از منزل و از مردم خواسته بودند که اگر او را پیدا کردند، “اطّلاع داده مُژدگانی دریافت دارند.” امّا هیچ‏کس از روی این عکس قدیمی نمی‏توانست او را بشناسد. قیافه‏ی پدر افسانه در سالهای اخیر به‏کلّی عوض شده بود. همه‏ی موهاش ریخته بود، (توی عکس کاکُل داشت،) دندان‏های جلوش افتاده بود و یکی‏دوتا هم که نیفتاده بود، سیاهِ سیاه بود، (توی عکس لبخند می‏زد و دندان‏های جلوش سفید و مرتّب بود،) چشمهاش ریز بود و توی گودی پایین ابروهای پُرپُشتش فرو رفته بود (توی عکس چشمهاش درشت و وَق‏زده بود).

در مهمانی یک ماهِ بعد، روزنامه‏ای که عکس پدر افسانه توش چاپ شده بود دست‏به‏دست می‏چرخید. افسانه باز هم لباس عروسی پوشیده بود و علی لباس دامادی. عکسهای مهمانی قبلی همه خراب شده بود و مادر افسانه ناچار شده بود مهمانی دیگری ترتیب بدهد و این بار مهمان‏های دیگری دعوت کرده بود. هیچ‏کدام از مهمان‏های قبلی توی این مهمانی نبودند. همه دوستهای خودش بودند با همکلاسی‏های زمان دانشجویی افسانه. و یک عکّاس حرفه‌یی با دوربین حرفه‌یی‏اش مُدام میان مهمان‏ها می‏چرخید تا طبیعی‏ترین و بهترین عکسهای ممکن را از عروس و داماد و مهمان‏ها بگیرد. مادر افسانه ناچار بود برای مهمان‏ها توضیح بدهد که این عکس روزنامه آخرین عکس شوهرش بود. او به عکس گرفتن علاقه‏ای نداشت. زورش می‏آمد عکس بگیرد. نوشته‏های او را به مهمان‏های خودمانی‏تر نشان می‏دادند و می‏خندیدند.

علی برای مهمان‏ها از عالی‏جناب حرف می‏زد. مهمان‏ها که حرفهای علی برایشان تازگی داشت، ساکت می‏شدند تا صدای علی به همه برسد. گاهی یکی از آنها که به علی دورتر بود، می‏گفت “لطفاً کمی بلندتر صحبت کنید!”

امّا علی نمی‏توانست بلندتر حرف بزند و باید ساکت می‏شدند و جلوتر می‏آمدند تا همه‏ی حرفهای او را بشنوند. همه سراپا گوش بودند و موقع گوش دادن هیچ‏کس نمی‏خندید و پارازیت نمی‏انداخت. افسانه به مادرش گفت “از این به بعد، هیچ‏وقت دایی‏جون را دعوت نکنیم.”

مادرش موافق بود. دایی افسانه تنها کسی بود که حرفهای علی را جدّی نمی‏گرفت.

برای عضویت در خبرنامه این وبلاگ نام کاربری خود در سیستم بلاگ اسکای را وارد کنید
نام کاربری
تعداد بازدیدکنندگان : 656110


Powered by BlogSky.com

عناوین آخرین یادداشت ها